Ko waɗi ANC e heɓa haɗuki mawɗum nder ɓernde maɓɓe?
E duuɓii sappo e ɗiɗi, ANC heɓi ɗustare mawnde nder yimɓe ɓe moƴƴitata. Nder hitaande 2004, hukuuma laamu ɓeydari semmbe maɓɓe to siyasa, be ko ɓuri 70% je suɓol, sey ni ɗum faddi nder suɓal leydi man. Ɓesdal man ɗo heɓa ɗum diga ɓesdal soynde hakkilgo nder yimɓe dow ɓoggol laamu, ɗuuɗal kuuɗe wala kuugal ngal bee nanta walaa ko waɗata ngam keɓugo njamu.
Ko ngam bo, ko laaɓii e nder leydi Afirka ta Fombinaari, ɓe holli woodi feerootiral hakkunde ko ɓe waɗi dow siyaasaku be no yimɓe woni nder ngeendam maɓɓe.
Ko ɗume waddi daliila kuje yimɓe waɗata ngam ɓe suɓa?
Ɓurna ɓe yiɗi ko fe`ata dow laamu birni man, ngam ɗum ɗo hokka kuuɗe bana ndiyam bee nanta lantarki, amma bo haa babe bana Alexandra, hedi Johannesburg, kuujeeji nyiɓaalo man ɗo mari bone masin: babal maɓɓitiiɗum jee nastugo fiiji, laabi ko ɓolnaa nder maɓɓe bee nanta laawol koytol ndiyam ko walaa, ɗo waɗi suɓol leydi ɗuɗɗi waɗata ka’idaaji maɓɓe.
Ɓurna yimɓe ɓe suɓata ɓeɗo waɗa ko haani ngam ɓe heɓa waylaago, amma bo ɗuuɗal yimɓe ɓe suɓii ɓe wi’ata ɗum wonnga no foti. Nder Soweto, yimɓe ɓe suɓaama dow ɓe walaa ndiyam nder wuro, ɗoo waɗi ɓe yiɗi ɓe holla hoore maɓɓe dow ko ɓe yiɗata.
Ɓurna feerootiral hakkunde lesɗe bee nanta babe ko ɓe ɗo mari jawdi.
Fe`ugo hakkunde labbaje bana Sandton bee nanta babe ko ɗo waɗa nder Alexander City holli dow ɓe walaa laawol ngam sendita bote, nden bo Sandton ɗo mari laabi ko ɓuri hoynugo bee nanta labiiji ko ɗo naftira masin, amma boo Alexandra ɗo mari kuuɗe daama, ɗoo waɗi yimɓe ɓeɗo fiɗugo bee nanta shiya darnde siyasa bee nanta seɗɗa haa kawtal leydi man.
No ceedeji leydi ɗo waɗa kuuɗe nder galluje?
Haa nder 257 wuro man, 39 tan ɓe heɓi andal ko ɗo waɗa diga hitande 2014 yahugo 2025, dow no ɗum holli dow kuuɗe maɓɓe ɗe ɗo mari haɗaru masin.
Johannesburg, mawɗum nder birniji Afirka ko ɓuri bote, ɗo mari saama masin; ɗum ɓe andi ɗum bee nanta "ko nandi bee ɓamtaare" ngam ceede man ɗo hoosa, bana no Auditor General Tsakani Maluleke holli dow to walaa hakkilo haa wakkati, ceede man bee nanta kuuɗe man ɗo heɓa ɗustal.
Ko tiggi matotiral siyasa nder yeeso?
Ko haani ANC wonte nder hukuuma laamu mawɗum, ɗum ɗon no ɓe waɗata ko haani ngam ɓe jotta e luttano yimɓe ɗuɓɓe, ɗoo waɗi daliilaaji siyaasaku e waylitaaki ardugal maɓɓe, nden bo ɗum heɓi nattidal kuuɗe maɓɓe.
Ko haani, ɓe ɗo yiɗi ɓe naftira bee ko ɓe waɗata ngam ɓe heɓa bote dow ko ɓe walaa nder hoore maɓɓe, bee nanta hukuuma jee jaɓugo dimu (Ipsos) holli DAB man ɗo mawna haa Johannesburg, nden bo ɗum ɗo heɓa 25% jee suɓol leydi man.
Ɗum ɗo waɗa ko ɓeɗo yiɗi dow suɓol Afirka Fombinaari.
Ko ɗume waddi suɓol leydi nder Afirka Fombinaari?
Ɓe suɓi wakilci maɓɓe diga babe 300, ɓe ɗo mari alhaali dow kuuɗe ko ɓuri haaje bana njamu bee nanta lantarki, keɓal kuujeji koyɗum, bee nanta hakkilgo bee laawol.
Ko waɗi ANC heɓi ceedeeku?
Ɗum waɗi dey ko yimɓe ɓeydaama e soynde hakkilo dow no laamu, e soynde kuugal, e soinde golleeji yimɓe, ɗum waɗi dey soynde semmbe ANC faa haɓɓodi e ko hewti 70% ley hitaande 2004 faa yottii 40%.
Ko ɗum kawtal ummatoore?
Koalisyon (ko ɓe ɗo ƴowna ɗum bee nanta kawtal hoore) kanjum on laawol ko yimɓe ɗuɗɓe waɗata dow siyasa ngam ɓe laama leydi man fuu, musamman ma to wala fe`ano gootel ko heɓi ɗuuɗal yimɓe.
Ko ɗum ceede birniji nder Afirka Fombinaari?
Haa birniji ɗuɗɗi, ko fe`ata ɗo ɗum boɗɗum; ɓe anndini dow ɓe walaa wuro feere ko waɗata andal hoore maɓɓe, nden birniji bana Johannesburg ɗo mari haɗaru ceede mannga, haa fahin ɓe ɗo fadda.
Ko woni darnde ko haani?
Ɗum ɗo wi`a dow ko ɓe waɗi ɗum wonta laawol ko ɓuri heɓugo nasaraku, nden bo ɓe holli birniji ko ɓe laamata dow laamu maɓɓe, bana Cape Town, ɗo waɗa ko ɓuri heɓgo nasaraku bee nanta waɗol kuuɗe ko ɓe yiɗi ngam ɓe heɓa ANC.
Ɗum waɗi ko ɗum yiɗi.
- Ɗum heɓi jahal yeeso masin ha fannu laamu, nde ɓeɗo waɗa ko ɓuri 70% nder hitaande 2004.
- Ɓurnaaki ko ɗum heɓata (bana ndiyam, lantarki, be ɓoggi) no ɓeydan yiɗigo yimɓe.
- Haa nder 257 wuro man tan ko ɓuri 39 ɗo mari andal hoore maɓɓe hakkunde hitaade 2014 yahugo 2025.
- Koalisyonji siyasa warti ko ɗum waɗata dow laamu gomnati haa birniji mawɗi.
Ɗum waɗii
Suudu leydi ndun e lewru November hitaande 2016, ko ɓuri suudu laamu gomnatiiji, ɗum hollii dow ANC waawan jokkugo darnde ardugal maɓɓe. E nder ko waddi bone e kuuɗe maɓɓe, siyaasaku Afirka Fombinaari ɗon waylita masin. Ɓurnaaki leydi e yeeso ɗo jonngita dow no hukuuma kesum, ko ɗume nder ANC ko bo kawtal hoore maɓɓe, ɓe heɓa jaalaare yimɓe nden ɓe waɗa kuuɗe ɗe njaɓata ceedeeku.
